(Lý sự vụn về tình yêu và tuổi tác. Viết theo một bài thơ cũ – https://thovanyenson.com/?p=10279)

Có những nỗi đau trong đời người đến rất bất ngờ. Chẳng hạn như đang đi ngoài đường, bỗng giẫm phải một cái đinh. Đang ăn ngon miệng, bỗng cắn nhằm hột sạn. Đang vui vẻ yêu đời, bỗng nhận bị sở thuế đòi nợ. Nhưng đối với một người đàn ông đã bước qua cái tuổi mà mỗi lần soi gương đều phải tự hỏi, “Thằng cha nào trong gương vậy?” …thì không có nỗi đau nào thấm thía bằng việc bị một cô gái xinh đẹp gọi bằng… Chú!

Tôi xin nhấn mạnh, không phải bác sĩ mắt hay nha sĩ răng của tôi gọi tôi bằng Chú, cũng không phải các cô thu ngân viên ngân hàng gọi là Chú, càng không phải mấy cô cảnh sát giao thông gọi là Chú (mấy cô nầy gọi sao cũng được, miễn đừng ưu ái trao cho tôi giấy phạt là tốt thôi). Đằng này, người gọi là một cô gái trẻ, dung nhan tươi tắn, nụ cười rạng rỡ, dáng vẻ thanh xuân phơi phới… vậy mà nỡ lòng nào gọi tôi bằng Chú ngay giữa hành lang đại học, trong ngày lễ nhận bằng tốt nghiệp, khi thiên hạ đang hân hoan Chúc mừng những tân khoa vừa nhận được bảng vàng.

Hôm ấy, tôi có dịp đến trường đại học tham dự buổi lễ tốt nghiệp. Khung cảnh thật tưng bừng. Những tà áo choàng đen bay phấp phới, những chiếc mũ vuông trên đầu, những bó hoa tươi thắm, những nụ cười rạng rỡ. Kẻ nhận bằng bác sĩ, người nhận bằng Ph.D., người chụp hình với cha mẹ, người ôm nhau mừng rỡ. Ai nấy đều trông như vừa bước ra khỏi một bộ phim Hollywood có những tình tiết rất ư vui vẻ, tự nhiên và một trời hạnh phúc.

Tôi đứng giữa đám đông, ngắm nhìn những gương mặt trẻ trung mà lòng cũng thấy vui lây. Dù sao, thấy lớp trẻ thành đạt, người “học đại” xong rồi như tôi cũng cảm thấy một tương lai sáng lạn cho lũ con cháu và cuộc đời này còn nhiều hy vọng. Chúng nó học hành giỏi giang, tương lai rộng mở. Còn tôi, tuy không có bằng cấp gì mới để nhận hôm nay – ngoài mảnh bằng rửa chén, quét nhà vợ cấp từ ngày nghỉ hưu – nhưng cũng có mặt để tham dự lễ tốt nghiệp của đứa cháu gọi tôi bằng Cậu. Tôi cũng muốn làm cho đứa cháu hãnh diện nên cũng ăn diện bảnh bao, tóc tai láng coóng, trông rất đỉnh đạt, tráng kiện, còn có chút đẹp trai con bà cai, đi đứng vẫn ngon ơ như đang tìm vần thơ…

Đang mải suy nghĩ những điều hay ho ấy, tôi bỗng thấy một cô bé – khi nãy nhận bằng Tiến Sĩ được tôi hoan hô nhiệt liệt trong đại sảnh – đi về phía mình. Nàng có gương mặt Á Đông thanh tú, vóc dáng dịu dàng, nụ cười tươi như nắng sớm. Tôi chưa kịp nghĩ ra một câu chào cho xứng đáng với vẻ đẹp ấy thì cô đã cúi đầu lễ phép, “Chào Chú ạ!”

Tôi giật mình quay phắt ra phía sau không thấy ai. Xoay qua bên trái cũng không, bên phải cũng không… chỉ có mỗi tôi trơ trụi đang ngơ ngác, hai mắt đảo qua đảo lại như người đi lạc. Tôi nhìn cô bé. Cô nhìn tôi. Cả hai đều mỉm cười, nhưng trong đầu tôi, đang triệu tập một cuộc họp khẩn cấp, “Chú… nào vậy? Chú nào ở đây? Chẳng lẽ… mình? Tôi định hỏi lại cho rõ, nhưng miệng chưa kịp mở thì cô bé đã vui vẻ nói tiếp, “Có phải Chú là người hoan hô rất lớn khi cháu lên nhận bằng tốt nghiệp khi nãy không? Hôm nay Chú cũng đến dự lễ tốt nghiệp của con cháu hả Chú?” Oh mine! Vậy đối tượng “Chú” là tôi rồi!

Thú thật, nếu cô bé gọi tôi bằng ông, có lẽ tôi cũng sẽ mỉm cười vì nghĩ rằng đó chỉ là cách xã giao của con nhà lành. Nhưng chữ “Chú” nghe sao mà nặng nề đến thế! Nó không đơn giản là một danh xưng mà nó là một bản án thời gian, một tờ giấy báo khẩn cho những ước mơ lãng mạn còn sót lại trong lòng của một thanh niên nhiều tuổi như tôi.

Thấy tôi có vẻ ngập ngừng, bối rối, cô bé đưa mắt nhìn tôi. Tôi cố gắng giữ vẻ tự nhiên, “Ờ… đúng thế.” Nói xong, tôi muốn tự tát mình một cái. Trời đất ơi! Người ta gọi mình bằng Chú, mình lại tự nhận mình là Chú! Đúng là chưa đánh đã khai, chưa xử đã nhận tội. Lẽ ra phải phản đối ngay lập tức chứ! Ít nhất cũng phải nói, “Cháu nhầm rồi. Anh còn trẻ lắm!”
Nhưng nói thế nào được? Cô bé vừa tốt nghiệp Tiến Sĩ, còn người đứng trước mặt cô, tóc đã lấm tấm dăm ba sợi mây giời, khóe mắt có nhiều vết chân chim đi lạc. Tôi mà xưng anh chắc cô bé tưởng tôi “thấy người sang bắt quàng làm họ” hoặc tưởng tôi muốn thả dê thì… tệ quá.

Bỗng nhiên cô bé lôi tôi ra khỏi những suy nghĩ viễn vông, “Dạ, xin phép Chú cháu phải đi ạ! Cháu cảm ơn Chú đã hoan hô khích lệ cháu khi nãy!” Tôi vui vẻ trả lời, “Một lần nữa Chúc mừng cô đã thành đạt vẻ vang,” định chìa tay ra bắt tay cô bé, nhưng cô bé mỉm cười, cúi đầu chào rồi thong thả bước đi. Cô đã đi khuất mà trong đầu tôi vẫn còn thấy ấm ức. Nhưng điều đáng nói là cô bé không hề có ác ý. Cô lễ phép, thân thiện, thậm chí còn có vẻ quý mến tôi. Nhưng chính sự lễ phép ấy mới là điều khiến tôi đau lòng. Nếu cô có vẻ hỗn láo, tôi còn có cớ để nổi giận. Đằng này, cô gọi bằng Chú một cách chân thành, tự nhiên, đúng phép xã giao, khiến tôi không thể trách ai ngoài… thời gian.

Tôi bỗng nhớ đến ngày xưa. Ừ, ngày xưa, khi còn là một chàng trai trẻ, tôi cũng từng được các cô gái gọi bằng anh. Có khi chỉ một tiếng “anh” thôi mà đủ khiến tôi vui suốt cả ngày. Một ánh mắt, một nụ cười, một lời chào dịu dàng cũng có thể làm trái tim rung động như tiếng đàn guitar êm dịu của một bản tình ca.

Ngày xa xưa ấy, mỗi khi tôi đi ngang qua một cô gái đẹp, nếu nàng nhìn tôi lâu hơn một giây, tôi có thể suy diễn thành một thiên tình sử nhiều tập chuẩn bị mở đầu. Nếu nàng mỉm cười với tôi, tôi sẽ tưởng tượng đến ngày pháo đỏ rượu hồng. Còn nếu nàng hỏi đường, tôi sẵn sàng đưa nàng đi quanh thành phố, dù chính mình cũng chẳng biết đi đến những đâu.

Bây giờ thì khác. Cô gái nhìn tôi mỉm cười, gọi “Chú”, tôi lập tức nhận ra mình đang đọc những chương còn lại của tập sách cuộc đời – một chương mà những cô gái trẻ không còn là đối tượng để mình mơ mộng, mà đã trở thành những người có thể gọi mình bằng Chú, rồi vài năm nữa có thể gọi mình bằng bác, bằng ông, và xa hơn nữa là… cụ. Ôi! Thê thảm làm sao!

Tôi lan man chợt nhớ đến Chú Đạt trong tiểu thuyết Yêu của nhà văn Chu Tử.

Nhưng… Chú Đạt thì lại là một trường hợp khác. Chú là một người đàn ông chỉ 40 tuổi. Chú Đạt là bạn của giáo sư Thúc, là thầy giáo dạy kèm bốn cô con gái trong gia đình nhưng rồi Chú lại tỏ tình với cô học trò và cũng là cháu Diễm – cô con gái thứ ba. Chú đã thân thiết với cô bé từ ngày mới lên bảy, cái tuổi còn hồn nhiên, ngây thơ, được Chú dẫn đi tắm suối mà chẳng biết rằng cuộc đời sau này có thể đưa hai người đến một bến bờ tình cảm hoàn toàn khác chỉ vì câu nói rất ngây thơ của cháu Diễm lúc tắm chung trong dòng suối: “Sau nầy lớn lên Diễm sẽ lấy Chú Đạt.”

Ngày ấy, Diễm còn là cô bé con. Chú Đạt là người lớn, là bạn của cha mẹ, là thầy giáo trong nhà. Mọi thứ đều có vị trí riêng, ngăn nắp như những chiếc hộp được xếp ngay hàng trên kệ. Chú là Chú, cô là cháu; Chú là thầy, cô là trò. Chẳng ai nghĩ rằng một ngày nào đó, những chiếc hộp ấy có thể bị mở tung, những ranh giới tưởng chừng kiên cố lại trở thành đề tài cho thiên hạ bàn ra tán vào.

Thế rồi Diễm lớn lên. Thời gian vốn là một tay phù thủy kỳ lạ. Nó có thể biến một cô bé thành một thiếu nữ, biến một chàng trai thành một ông già, biến mái tóc đen thành mái tóc bạc. Nhưng đôi khi thời gian còn làm một việc khó hiểu hơn; đó là nó khiến người ta nhìn một người quen thuộc bằng đôi mắt hoàn toàn khác.

Người đàn ông hôm qua còn là thầy giáo, hôm nay bỗng trở thành người khiến trái tim cô gái xao động. Cô học trò bé tý ngày nào giờ đã là một phụ nữ trưởng thành, có suy nghĩ, có khát vọng, có quyền lựa chọn người mình yêu. Và thế là, giữa họ xuất hiện một thứ tình cảm mà nếu đem kể cho những người quen biết, hẳn sẽ có khối người tròn mắt, há miệng, rồi đồng loạt hỏi: “Trời đất! Sao lại có chuyện ấy được?”

Nhưng tình yêu vốn chẳng phải một cuộc họp gia đình để ai cũng giơ tay biểu quyết. Nó cũng không phải một tờ đơn xin phép, trình qua cha mẹ, bạn bè, hàng xóm rồi chờ đóng dấu chấp thuận. Người đời có thể đặt câu hỏi, có thể phán xét, có thể viện dẫn đủ thứ khuôn phép. Còn trái tim, nhiều khi, cứ lặng lẽ đi theo con đường riêng của nó.

Dĩ nhiên, nói như thế không có nghĩa rằng mọi cuộc tình chênh lệch tuổi tác đều là chuyện cổ tích. Tình yêu còn cần sự trưởng thành, tự nguyện, sự tôn trọng và trách nhiệm của cả hai người. Nhất là trong một mối quan hệ từng có sự chênh lệch về tuổi đời và vị thế thầy trò, những câu hỏi về quyền tự quyết và ranh giới tình cảm càng không thể xem nhẹ. Nhưng một khi hai người đã là những người trưởng thành, câu hỏi đáng suy nghĩ không chỉ là họ cách nhau bao nhiêu tuổi, mà còn là họ có thật sự hiểu nhau, có tự do lựa chọn và có đủ can đảm chịu trách nhiệm về lựa chọn ấy hay không.

Nghĩ đến chuyện Chú Đạt, tôi bỗng thấy nỗi buồn của mình vì tiếng gọi “Chú” có vẻ hơi… thiếu căn cứ. Người ta mới gọi mình bằng Chú một tiếng mà mình đã cuống cuồng đi tìm gương, săm soi nếp nhăn, kiểm kê tóc bạc, rồi tổ chức ngay một phiên tòa xét xử tuổi tác. Trong khi đó, Chú Đạt còn phải đối diện với một vấn đề lớn hơn nhiều – làm thế nào để một người từng được xem là thầy, là bạn của cha mẹ, có thể bước ra khỏi vị trí cũ để được nhìn nhận như một người đàn ông trong tình yêu?

So với Chú Đạt, cuộc khủng hoảng của tôi quả thật khá chênh lệch. Nhưng dù sao, tôi vẫn muốn bênh vực mình một chút. Bởi vì bị gọi bằng Chú giữa hành lang đại học là chuyện xảy ra trong tích tắc; còn để chấp nhận rằng mình đã thuộc về một thế hệ khác, đó là cả một quá trình tu dưỡng nội tâm. Người ta có thể rất bình thản khi nhìn những tấm hình cũ, rất triết lý khi nói về vô thường, rất độ lượng khi khuyên người khác hãy chấp nhận tuổi già. Nhưng đến khi một cô gái trẻ tươi cười gọi mình bằng Chú, mọi triết lý bỗng bay sạch như lá gặp cơn giông. Thế mới biết, làm triết gia thì dễ, làm người già có bản lĩnh mới khó!

Tôi nghĩ tới cô bé Tiến Sĩ vừa gặp, rồi lại nghĩ đến Diễm trong Yêu. Một bên là tiếng gọi Chú hoàn toàn vô tư của một cô gái trẻ; một bên là câu chuyện tình yêu khiến người ta phải suy nghĩ về những ranh giới của đời sống. Hai chuyện khác nhau, nhưng cùng nhắc tôi rằng cách xưng hô đôi khi chỉ phản ánh vị trí của ta trong mắt người khác, chứ không thể đo hết tuổi trẻ trong tâm hồn. Và biết đâu, chính cái chữ “Chú” hôm nay lại là một lời nhắc nhở đáng yêu, “Nếu không thể trẻ lại về tuổi đời, thì ít nhất cũng đừng để lòng mình già trước tuổi.”

Tôi ngước nhìn trời. Mây trắng lưa thưa trôi qua khoảng không xanh biếc. Gió nhẹ thổi, lòng người cũng nhẹ theo. Tôi chợt bật cười tự nhủ long, thôi Chú thì cứ Chú. Miễn đừng ai bắt Chú phải khai tuổi thật trước khi được phép mơ mộng lãng mạn!

Bởi vì tuổi tác có thể quyết định người ta gọi mình bằng anh, bằng Chú hay bằng bác. Nhưng tình yêu, nếu thật lòng và đúng nghĩa, đâu chỉ được cân đo bằng số năm trên giấy khai sinh. Còn tôi, sau khi suy nghĩ chín chắn, xin trịnh trọng tuyên bố, “Chú thì Chú, nhưng tôi biết chắc tôi còn sống vui… thì lo gì!”

Và nếu một ngày nào đó có cô gái nào nhìn tôi, mỉm cười rồi gọi “anh ơi” thì xin quý vị đừng vội kết luận rằng cô ấy nhìn nhầm. Biết đâu, cô ấy chỉ nhìn thoáng khi thấy tôi đang… soi gương, chải chuốt rồi cười mỉm.

Bài thơ này được đăng vào ngày Saturday, October 17th, 2026 trong mục Sáng Tác Mới - New Piece, Tạp Ghi - Misc Writing.

« Video Nhạc “Phi Vụ Cuối Cùng”

TRANG NHÀ